З жыццёвых гісторый
Неяк у нашай прыдняпроўскай мясцовасці вандраваў цыганскі табар, які аднойчы прыткнуўся на кароткі пастой да сасновай паласы паміж палёў Суткова і Прагрэса. Пярэстае гамонкае племя чарнабровых маладзіц з маністамі і завушніцамі разбеглася па вуліцах навакольных вёсак. Цыганкі з’явіліся і ў нашым населеным пункце, нібы дождж ці град на непакрытую галаву чалавека. Адна з іх завітала да Пракопа Паўлавіча. Мабыць, убачыла ў гаспадара на двары акуратныя хлявы і такі ж дагледжаны агарод, таму і разлічвала добра паджывіцца.
— Дай, бацю, табе пагадаю. Аб будучым лёсе, шчасці ўсё раскажу.
— А калі не? — скептычна буркнуў гаспадар.
Пракоп Паўлавіч быў не з тых даверлівых вяскоўцаў, каго так лёгка ашукаць. За яго плячыма было больш 15 гадоў, праведзеных у савецкі час у розных турмах. Краў у навакольных сялян свіней і кароў, садзіўся за краты, потым выходзіў на свабоду… Турэмная “акадэмія” не толькі загартавала яго, але і ўзбагаціла веданнем, як ашукаць чалавека. Ды і дыпламантам ён быў адмысловым — заслухаешся, калі нешта гаворыць. Так што дзядзька быў добры прайдоха.
— Лепш давай я табе пагадаю! — з’едліва і рашуча адказаў гаспадар жанчыне.
Тая хацела вылаяцца, але стрымалася. Трэба ж чымсьці дзяцей карміць, ды і муж сварыцца будзе, калі ў шацёр нічога не прынясе.
— Ты, цыганка, лепш схадзі да бабкі Агапкі. Яна вунь жыве цераз вуліцу. А я табе пра яе жыццё тое-сёе раскажу. Сын бабкі, Раман, сядзіць у турме за махінацыі ў гандлі… Старая — якраз твая кандыдатура.
Прыйшла цыганка да бабкі Агапкі, села на ўслончыку, раскінула карты. Такой жа квяцістай, як спадніца, была мова гадалкі — расказвала, нібы карціну малявала.
— Далёка, за лясамі, азёрамі, рэкамі знаходзіцца твой сын. Карты паказваюць, што сядзіць ён зараз у казённым доме.
— Так, мая рыбанька! Так, — ківала галавой бабка Агапка, здзіўляючыся мудрасці цыганкі.
— А сядзіць сын на казённых харчах аж у Оршы, — працягвала кабеціна, пільна паглядаючы на карты.
— Правільна, мая даражэнькая, у Воршы.
— Завуць сына на букву Р. А яшчэ карты паказваюць, што праз тры дні ён прыйдзе дадому. І шчасліва ажэніцца на ўдалай дзяўчыне, якая табе, старой, будзе ва ўсім дапамогай і падтрымкай.
Патрэбна сказаць, што бабка Агапка была вельмі даверлівай, наіўнай і баязлівай, але гэта не перашкаджала ёй разам з другім сынам і дачкой прыхопліваць з калгаснага поля снапкі лёну, качаны капусты або буракі, ды і зерне з дзяржаўнага склада.
— Ну што ж, старая, я табе ўсё ўгадала, заплаці мне, — збіраючы карты, прапанавала цыганка.
Вядома ж, грошай у сялян у тыя гады вадзілася мала, а вось натуральныя прадукты са свайго агарода былі, ды і калгас выдзяляў тое-сёе на працадні. А ў запаслівай і непераборлівай бабкі Агапкі камора тым больш не пуставала. Цыганка акуратна перакладвала ў свой кошык курыныя яйкі і пільна паглядала навокал.
— Мае дзеткі яшчэ ніколі не спрабавалі сала, — неяк спачувальна прагаварыла гадалка, убачыўшы драўляны яшчык, пад якім бялелі крупінкі солі.
Старая нехаця пайшла ў камору і вынесла адтуль ладны кавалак свініны. Праз яе плячо цыганка ўгледзела глечык.
— А ты ведаеш, бабуля, што сала мне шкодна есці, жывот не пераносіць… хворы, — пачала жаліцца маладзіца.
— Дала б табе масла, але ж сыну вырашыла паслаць. Ён таксама жаліўся на жывот, — адказала бабка.
— Што? Сыну? Якому сыну? — запратэставала цыганка. — Я ж табе казала, што твой Раман праз колькі дзён з’явіцца дадому. Масла за гэты час не паспее даехаць да Оршы. А калі і даедзе, то там яго пажруць турэмшчыкі за мілую душу.
Агапка, вохкаючы, вынесла глечык, даверху забіты жоўтым маслам. Толькі яна сабралася з палёгкай уздыхнуць, калі кабеціна, умасціўшы свае торбы на плячо, выйшла з хаты, ды дзе там. На двары цыганка ўгледзела чорнагрудага пеўня, пад наглядам якога хадзіла чародка курэй.
— Давай, гаспадынька, мне на дарогу закруцім пеўня.
— Дык я ж табе і так много дала… — пачала апраўдвацца старая.
— Не хочаш дзяліцца? — загадкова, з нейкай пагрозай у голасе спытала варожка. — Глядзі, сурочу, напушчу на цябе чорную магію…
Гэтыя словы, такія нязвычныя, падзейнічалі на бабулю. Яна спалохалася, адразу зніякавела.
— Шкада ж, апошні ў мяне пеўнік, — ледзь не заплакала Агапка.
— Твайго сына дзяржава корміць, а мае дзеткі вечна галодныя, — абурліва загаманела цыганка. — У дадатак не ў хаце, а ў шатры халодным жывуць. Колькі таго пеўня?! Адно пер’е ды костачкі. Яек табе куры і так нанясуць. Вунь, суседскі певень будзе іх абслугоўваць. Нясі мне зерне…
Бабка Агапка, стуліўшыся пад поглядам маладзіцы, прынесла ў місачцы ячменю. Цыганка лоўка сыпанула яго курам. Першым падбег да спажывы певень, засакатаў, закудахтаў, склікаючы сваіх сябровак. А гадалка ўзняла сваю шырачэзную спадніцу і хутка накрыла падолам петушынага атамана…
Назаўтра Пракоп Паўлавіч, захлёбваючыся ад задавальнення, расказваў на брыгаднай нарадзе, як ён лоўка адчапіўся ад цыганкі і як яна, як кажуць у нашай мясцовасці, “абула ў лапці” бабку Агапку. А сын старой яшчэ некалькі гадоў спаў на нарах, з агідай і нянавісцю еў турэмную баланду і моўчкі праклінаў тых сукамернікаў, якія пастаянна кпілі з яго.
М. Мельнічэнка, ветэран журналістыкі.
